To Ριζίτικο τραγούδι

Αναζητώντας το λαϊκό πολιτισμό

Κωστής Μουδάτσος
Κωστής Μουδάτσος

Αρχέγονα με βυζαντινή μεγαλοπρέπεια και δωρική λιτότητα ,αυστηρά σε μέτρο και ρυθμό είναι τα ριζίτικα τραγούδια. Πολεμικά χωρίς γλυκασμούς κι ανάλαφρες επιπολαιότητες, τραγουδιόνται από άντρες σε τόνο βαρύ κι επιβλητικό. Τραγουδεί ο μπροστάρης, που κάθεται στο κούτελο της τάβλας και επαναλαμβάνει όλη η παρέα, κι αυτός συνεχίζει ανεβάζοντας τη φωνή ψηλότερα, έτσι ώστε να οδηγεί το τραγούδι πέρα από τα όρια της ανθρώπινης δύναμης και αντοχής.

Κυριαρχεί η δύναμη της ζωής και το φως που αναδύεται μέσα από τις πέτρες της Κρητικής Μαδάρας. Γεννήθηκαν στους τόπους της ρίζας των Λευκών Ορέων της Δυτικής Κρήτης. Έχουν την καταγωγή τους στα ύστερα βυζαντινά χρόνια και συνεχίζουν να δημιουργούνται στην εποχή της ενετοκρατίας, αλλά και στην τουρκοκρατία. Ο Διγενής έρχεται από τη Βυζαντινή περίοδο, οι άρχοντες και τα αρχοντόπουλα από την βενετσιάνικη περίοδο. Στην επόμενη ,εκείνη της τουρκοκρατίας, το ριζίτικο κάνει στροφή στην αλληγορία. Ο κρητικός γίνεται φυσιολάτρης. Τραγουδώντας την αγάπη για την φύση, εκφράζει τον πόθο για λευτεριά και κοινωνική δικαιοσύνη.

Ο ποιητικός τους λόγος έχει επιρροές από τα ακριτικά τραγούδια, όμως η μελωδία και ο ρυθμός διαμορφώνονται μέσα από την καταλυτική επίδραση του ορεινού όγκου της βαριάς, θολής κι ανταριασμένης ατμόσφαιρας της Κρητικής Μαδάρας. Παλμός της λεύτερης κρητικής ψυχής! Η μελωδία του χαρακτηρίζεται από ξεχωριστή ομορφιά και χάρη, από χρωματισμούς και ποικιλίες παραλλαγών, από συνεχείς αλλαγές του χρόνου και την κλίμακα που είναι γραμμένο.

Τα Ριζίτικα τραγούδια είναι το βαρύτιμο ιστορικό κειμήλιο, που πρέπει να διαφυλάσσεται σαν κόρη οφθαλμού και να επιδεικνύεται με πάθος και υπερηφάνεια.