Mathew Halpin: ένας Αυστραλός Ηρακλειώτης

Οδυσσέας Γραμματικάκης
Οδυσσέας Γραμματικάκης

Mathew Halpin (φωτογραφία: Άννα Χρονάκη)

Με τον Mathew Halpin, εικαστικό, γνωριστήκαμε πριν χρόνια μέσα από κοινές καλλιτεχνικές παρέες, και στην πορεία γίναμε καλοί φίλοι. Ο πολυπράγμων αυτός μετανάστης από την Αυστραλία, συνειδητά ενεργός πολίτης και άνθρωπος που αγαπά ειλικρινά την Κρήτη, αλλά και τον σύγχρονο πολιτισμό, δεν έχει καταφέρει και λίγα τα συνολικά 7 χρόνια που ζει εδώ: πέρα από την επιτυχία της προσωπικής του δουλειάς, φιλοξενεί στο σπίτι του εικαστικούς, μουσικούς και συγγραφείς από όλον τον κόσμο, οι οποίοι συχνά αφήνουν και κάποιο έργο στην πόλη, και έχει ιδρύσει το the lakkos project, που έχει σκοπό να μετατρέψει τα σοκάκια της ιστορικής γειτονιάς του Λάκκου σε σημείο συνεύρεσης καλλιτεχνών και καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Σκέφτηκα πως με αφορμή την πρόσφατη αναμπουμπούλα στην πόλη με την έναρξη πολλών, και για πολλούς αμφιλεγόμενων, έργων ανάπλασης στο Ηράκλειο, και ιδιαίτερα τις κατεδαφίσεις στον Λάκκο, θα είχε ενδιαφέρον μια κουβέντα μαζί του. Ειδικά επειδή γνωρίζω πως ο Mathew, σε αντίθεση με μένα, βρίσκει πάντα τον τρόπο να μη χάνει την αισιοδοξία του.

Do I look thin in this dress?, Mathew Halpin, 2012

• Ένας Αυστραλός στο Ηράκλειο. Δεν είναι και τόσο συνηθισμένο. Πώς κατέληξες εδώ;

Πριν μετακομίσω στην Κρήτη έμενα για τρία χρόνια στο Ταλίν της Εσθονίας. Πριν από αυτό στο Λονδίνο. Αυτά τα μέρη ήταν όμορφα και πολιτιστικά πλούσια, αλλά μου έλειπε η ζωή κοντά στη φύση με την οποία μεγάλωσα στην Αυστραλία. Είχα ταξιδέψει στην Κρήτη στο παρελθόν και πάντα ήθελα να επιστρέψω. Ένας στενός μου φίλος, Έλληνας, που ήταν μαζί μου σε αυτήν την περιπέτεια, ήθελε κι αυτός να επιστρέψει στην Ελλάδα. Διαλέξαμε το Ηράκλειο επειδή φαινόταν να είναι μια πόλη με πολλή ζωή και αναξιοποίητες προοπτικές.

• Νιώθεις πως κάτι έχει αλλάξει στην πόλη τα χρόνια που ζεις εδώ;

Ναι, όταν πρωτομετακόμισα εδώ είχα τρομάξει, αφού φαινόταν να μην υπάρχει σκηνή σύγχρονης τέχνης. Μετακόμισα μάλιστα πίσω στο Σίντνεϊ για πέντε μήνες, ώστε να αποφασίσω σε ποια κατεύθυνση ήθελα τελικά να κινηθώ. Μου έλειψε η Ευρώπη τόσο πολύ που αποφάσισα να δώσω στο Ηράκλειο άλλη μια ευκαιρία. Τα επτά αυτά χρόνια, όσο ζω εδώ, παρατηρώ πως το Ηράκλειο προσπαθεί σταδιακά να απαγκιστρωθεί από τον επαρχιωτισμό του. Ίσως είναι η κρίση που αποτρέπει πολλούς νέους, δημιουργικούς ανθρώπους από το να μετακομίσουν στην Αθήνα. Τρέχω έναν μικρό χώρο φιλοξενίας καλλιτεχνών εδώ. Οι ξένοι καλλιτέχνες λατρεύουν το γεγονός ότι στη μικρή μας πόλη υπάρχει τόση ενέργεια και υποστήριξη για όλα τα δημιουργικά εγχειρήματα. Είμαι αισιόδοξος για το μέλλον, αφού η πόλη έχει όλα τα συστατικά που χρειάζονται για να γίνει ένα συναρπαστικό μέρος για να ζει κανείς.

• Ο χώρος φιλοξενίας; Πώς πηγαίνει;

Προχωράει αλλά δύσκολα. Δεν υπάρχει χρήμα για την τέχνη εδώ, αλλά είναι ένα σπουδαίο μέρος για να έρθει κανείς και να βρει έμπνευση. Το Ηράκλειο προσφέρει τόσες πολλές και διαφορετικές στρώσεις πολιτισμού, και όλοι οι ξένοι καλλιτέχνες και καλλιτέχνιδες βλέπουν πάρα πολύ μεγάλη προοπτική στον Λάκκο και την Αγία Τριάδα. Αυτή η πόλη χρειάζεται φρέσκα μάτια. Οι περισσότεροι καλλιτέχνες θέλουν να αφήσουν το σημάδι τους στην πόλη, είτε πρόκειται για κάποια τοιχογραφία είτε για κάποιου είδους παρουσίαση της δουλειάς που έκαναν εδώ. Η πόλη έχει πραγματικά ανάγκη από περισσότερους χώρους καλλιτεχνικής έκφρασης, πολλών ειδών.

Οι Ann Shostrom και John Bowman παρουσιάζουν την τοιχογραφία τους στην οδό Βικέλα του Λάκκου.

• Και το Lakkos project;

Το Lakkos project έλαμψε πολύ για περίπου έναν χρόνο. Ο Δήμος και διάφορες ομάδες και άτομα, απίθανοι όλοι, έκαναν σε συνεργασία μαζί μας μερικά υπέροχα πράγματα. Αλλά ήταν πάρα πολύ κουραστικό για όλους, και οι περισσότερες ομάδες, όπως και ο Δήμος, είχαν να ασχοληθούν και με πολλές άλλες δράσεις. Νομίζω πως πετύχαμε να επαναφέρουμε τον Λάκκο στη σκέψη του κόσμου, άρα συνολικά η δράση στέφθηκε με επιτυχία. Τώρα το Lakkos project έχει στραφεί σε μικρότερης κλίμακας καλλιτεχνικές παρεμβάσεις στην περιοχή. Το φεστιβάλ “Τέχνη καθ’οδόν” του Δήμου θα πραγματοποιηθεί εν μέρει στον Λάκκο, τον ερχόμενο Ιούλιο. Έχω δηλώσει εθελοντής για να βοηθήσω τους καλλιτέχνες που θα επιλεγούν, ωστέ να βρουν τοίχους κατάλληλους για τοιχογραφίες. Μάλλον θα ζωγραφίσω κι εγώ μία.

• Ήσουν νομίζω ο πρώτος που μίλησες δημόσια ενάντια στις πρόσφατες κατεδαφίσεις στον Λάκκο. Τί συνέβη;

Προσπαθώ να έχω καλές σχέσεις με την τωρινή δημοτική αρχή, επειδή νιώθω πως έχουν καλές προθέσεις, και επειδή για τον Λάκκο, που βρίσκεται στο κέντρο του ενδιαφέροντός μου, εκείνοι είναι που μπορούν να κάνουν τη μεγαλύτερη διαφορά. Οι πρόσφατες κατεδαφίσεις έγιναν με βάση τον αστικό σχεδιασμό του 1966. Όταν ρωτήσαμε τους επιστάτες, μας είπαν πως “ανοίγουν το δρόμο”. Αυτός ήταν διαχρονικά και ο κύριος λόγος που η παλιά πόλη κακοποιήθηκε τόσο πολύ, το “άνοιγμα του δρόμου”. Είναι κατεπείγον να εκπονηθεί ένα νέο σχέδιο και να μπουν κανόνες. Πρέπει να μάθουμε από τα λάθη του παρελθόντος, όχι να τα επαναλαμβάνουμε. Νομίζω πως τώρα εκπονείται ένα σχέδιο για την Αγία Τριάδα, αλλά ο Λάκκος έχει παραμεληθεί. Είναι τα μικρά σπιτάκια που δίνουν στην περιοχή τη γοητεία της. Χρειαζόμαστε λύσεις για να σωθούν.

• Ποιο θα ήταν το όραμά σου για τον Λάκκο στο μέλλον;

Ο Λάκκος είναι τόσο καταπληκτική περιοχή, και κοντά στο κέντρο. Όλοι οι κύριοι χώροι των καλοκαιρινών εκδηλώσεων είναι δίπλα. Η ιστορία της περιοχής δεν θα πρέπει να εξωραϊστεί, αφού είναι κάτι που οι τουρίστες θα ενδιαφέρονταν να δουν. Ολόκληρη η περιοχή πρέπει να προστατευτεί ως πολιτιστική κληρονομιά. Οι καλοπροαίρετοι κάτοικοι έχουν αρχίσει να βλέπουν την προοπτική της, αλλά οι ανάρμοστες ανακαινίσεις πρέπει να περιοριστούν. Τα πλαστικά παράθυρα και πόρτες καταστρέφουν την αισθητική των παλιών κτιρίων και διαμερισμάτων. Οι δεξαμενές θα έπρεπε να είναι κρυμμένες. Τα άδεια κομμάτια γης θα έπρεπε να περιφραχθούν, αντί να γίνονται πάρκινγκ και χώροι για να πετάμε σκουπίδια. Το πάρκινγκ, με ειδική άδεια, θα έπρεπε να επιτρέπεται μόνο σε κατοίκους. Θα ήταν υπέροχο η πλατεία και το πάρκο του Λάκκου να χρησιμοποιείται, με σωστό τρόπο, για καλλιτεχνικές εκδηλώσεις. Τα περισσότερα από τα σπίτια δεν βολεύουν για τον σύγχρονο τρόπο ζωής, αλλά είναι τέλεια για φοιτητικές κατοικίες και τουριστικά καταλύμματα το καλοκαίρι. Σαν αρχή, θα πρέπει πρώτα να γίνει μια προσπάθεια να εντοπιστούν οι ιδιοκτήτες των εγκαταλελειμμένων σπιτιών, και αν αυτό είναι αδύνατον, να απαλλοτριωθούν με τη νόμιμη διαδικασία.

• Ως καλλιτέχνης, τι νιώθεις για την σκηνή του Ηρακλείου;

Η καλλιτεχνική σκηνή εδώ είναι διχασμένη. Υπάρχει η ενεργή, καθιερωμένη δημιουργική κοινότητα, που σαν τάση είναι πιο συντηρητική και διακοσμητική και λιγότερο εννοιολογική. Αντίπερα, υπάρχουν αναπτυσσόμενα, υπόγεια καλλιτεχνικά κινήματα. Το καλοκαιρινό φεστιβάλ “Τέχνη καθ’οδόν” του Δήμου είναι ένα μέρος όπου αυτοί οι δύο χώροι θα έπρεπε να συναντιούνται. Το Ηράκλειο είναι ένα καζάνι που βράζει αυτή τη στιγμή, και ένας τέτοιος πειραματισμός ίσως να προκαλέσει επιπλέον δυσκολίες, αλλά η προσπάθεια αξίζει τον κόπο.

• Με τι θα ήθελες να κλείσουμε τη συνέντευξη;

Με κάτι πρακτικό. Όπως ανέφερα ήδη, χρειαζόμαστε περισσότερους χώρους για εκθέσεις και εκδηλώσεις. Αυτή τη στιγμή ψάχνουμε ένα μεγάλο, παλιό σπίτι για να στήνουμε εκθέσεις. Εάν κάποιος έχει να διαθέσει, ακόμα και εγκαταλελειμμένο, θα μπορούσαμε να προτείνουμε μια συμφωνία, όπως για παράδειγμα δωρεάν ενοίκιο με αντάλλαγμα δωρεάν επισκευές!

Αποχαιρέτησα τον Mathew με μια σκέψη να τριγυρνάει στο μυαλό μου: ο Mathew είναι αληθινότερος Ηρακλειώτης από πολλούς από εμάς. Και μακάρι περισσότεροι δημότες να δείχναμε το ενδιαφέρον, την όρεξη και την ευαισθησία του. Θα μπορούσαμε έτσι, μέσα από τις ζυμώσεις, και τις σίγουρα πολλές διαφωνίες μας, να μετατρέψουμε το Ηράκλειο σε μια πόλη που πραγματικά χαιρόμαστε να τη ζούμε. Όλοι και όλες, και κάθε στιγμή.