Ο Νότος (1968)

Κείμενο του Αριστοτέλη Κ. Γραμματικάκη που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Μεσόγειο το 1968

Μεσόγειος
Μεσόγειος

ΔΕΝ ξέρω αν έχετε παρατηρήσει ότι κατά τον τελευταίο καιρό η Ελλάδα ολόκληρη, ειδικώτερα δε οι βορειοδυτικές επαρχίες της και η Κρήτη, ευρίσκονται κάτω από την επήρεια σφοδρών νοτίων ανέμων που φθάνουν καμμιά φορά στα δέκα μποφώρ, αναστατώνουν τις θάλασσες και φέρνουν ανωμαλίες στα δρομολόγια των βαποριών της ακτοπλοΐας, ακόμα και στα μεγάλα οχηματαγωγά. Γενικώτερα, η Νοτιά εφέτος είναι θηρίο ανήμερο. Και πολύ μπαμπέσα, γιατί, σε άκρα αντίθεση με τον βορρηά που προαναγγέλει την άφιξή του με πτώσι της θερμοκρασίας και δυναμώνει σιγά σιγά, πράγμα που επιτρέπει στα πλεούμενα να προφυλαχθούν εγκαίρως σε λιμάνια, η Νοτιά πιάνει απότομα, όπως σταματά και απότομα. Σαν νεραϊδιάρης κουζούλακας, ο Νότος, φυσά ξαφνικά, ξερριζώνει δένδρα, παίρνει σκεπές, υψώνει βουνά τα κύματα και πάλι ξαφνικά καταλαγιάζει. Το ότι δε στην Κρήτη τουλάχιστον, ο Νότος θεωρείται χειρότερος από το Βορρηά, πιστοποιείται και από το σαφέστατο κείμενο της επόμενης Κρητικής μαντινάδας:

Καιρό σου κάνει και λιχνάς
εδέ καιρός απούναι
μα θα γυρίσει και Νοτιά
και θα τα ξαναπούμε

***

ΘΕΛΩ τώρα να σας πω ότι η μαντινάδα αυτή είναι γνησιώτατη Κρητικιά, εντελώς πηγαία, όπως αποδεικνύεται και από τις λέξεις «λιχνάς», «εδέ», «απούναι» και που ανήκουν στην Κρητική διάλεκτο, ακόμη δε και από το γεγονός ότι στη μαντινάδα η Νοττιά εμφανίζεται γένους θηλυκού (Νοτιά και όχι Νοτιάς, όπως λένε στην ηπειρωτική χώρα) όπως δε είναι γνωστό, στην Κρήτη το Νότο τον θέλουμε κυρίως γένους θηλυκού:

– Ω ανάθεμά τηνε για Νοτιά και εξέκαμέ με.

***

ΟΠΩΣ ήταν επόμενο, το σερσέμικο, το ακατάστατο και το ασταθές των νοτίων ανέμων, έδωσε την αφορμή στους χωριανούς μου να χαρακτηρίζουν κάθε ελαφρόμυαλο, κάθε φουριόζο, κάθε ακατάστατο και, γενικώτερα, κάθε άνθρωπο που εξ αιτίας του χαρακτήρος του και της νοοτροπίας του ήταν περισσότερο επιφάνεια και λιγώτερο βάθος, σαν σχετιζόμενο έμμεσα ή άμεσα με το Νότο. Τους άκουσα πολλές φορές να λένε, επί παραδείγματι:

– Στου Αρναουτογιώργη τα λόγια πιστεύεις; Δεν το κατέχεις πως είναι Νότος;

Και όταν πείραζαν κανένα υποψήφιο γαμπρό ότι, τάχατες, είχε ρίξει το μάτι του σε μια κοπέλλα που ήταν περισσότερο απ’όσον έπρεπε «ανοικτόκαρδη», «ελαφρολόγα» και άστατη, ο υποψήφιος γαμπρός απαντούσε:

– Αφήσετέ με μωρέ στο διάολο. Εκείνη τη Νοτιά θα πάρω;

***

ΝΟΤΟΣ εχαρακτηρίζετο ακόμα και ο άνθρωπος που έλεγε μεγάλα λόγια, που δεν είχε βαρύ χαρακτήρα και που δεν τηρούσε τις υποσχέσεις του. Θυμάμαμι ότι όταν κάποτε είχα συμφωνήσει με κάποιο χωριανό μου να πάμε στο κυνήγι και ο χωριανός μου αυτός εμποδίστηκε από ανωτέρα βία και δεν ήρθε μαζύ μου, αρχίνησε την επομένη να μου δικαιολογείται έτσι:

– Μη με πης Νότο γιατί θα με αδικήσης. Δεν είμαι Νότος. Εγώ τον τηρώ τον λόγο μου. Μα αρρώστησε η γυναίκα μου χθες το βράδυ και κόντεψε να ποθάνη κι έτσι δεν μπορούσα να την αφήσω μοναχή στο σπίτι.

– Και γιατί δεν με ειδοποίησες από βραδύς;

– Τα μεσάνυχτα την έπιασε ο πόνος. Θαρρώ μάλιστα πως είναι και βαρεμένη κι είδα κι ήπαθα να ξυπνήσω τη μαμή να τη φέρω σπίτι.

– Και τώρα πώς είναι;

– Καλά, δόξα σοι ο Θεός. Μόνο συμπάθα με και μη με γράφης Νότο. Εγώ’μια Βορράς. Βαρύς άντρας.

***

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ, σε πλήρη αντίθεση με τη Νοτιά, που έρχεται, φυσάει, αναστατώνει τα πάντα και μια στιγμή, την ώρα που δεν το περιμένεις, καταλαγιάζει, φεύγουν τα σύννεφα, ξαστερώνει ο ουρανός και γίνεται αίθρια για να ξαναγυρίσουν τα πράγματα στο βούρκωμα μέσα σε λίγα λεπτά της ώρας, ο Βορρηάς είναι σταθερός, βαρύς, μόνιμος, αδυσώπητος, γι’αυτό και οι χωριανοί τον φοβούνται και τον… υπολήπτονται πολύ περισσότερο από το Νότο.

Εγύρισε βαρύς Βορράς
και χιόνισε στα όρη
και μάρανέ μου την καρδιά
του Γιαλεμπή η κόρη.

Του Γιαλεμπή η θυγατέρα ήταν η πιο σοβαρή αλλά και η πιο βλοσυρή κοπέλλα του χωριού. Κι έλεγαν γι’αυτήν οι ντελικανήδες της εποχής της:

– Του Βορρά μοιάζει, ανάθεμά τηνε. Ανθρώπου δεν γελούν τα χείλη της.

 

Ο ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΟΣ