Κάποιες σκέψεις για τον πολιτισμό

Γιάννης Ζωγραφάκης
Γιάννης Ζωγραφάκης

Όταν μιλάμε για πολιτισμό, συνήθως εννοούμε εικαστικές εκθέσεις, συναυλίες, ποιητικές βραδιές, θέατρο κλπ.

Όλα αυτά όμως ανήκουν στις τέχνες οι οποίες είναι μέρος του πολιτισμού αλλά όχι όλο το σώμα του.

Φυσικά και το επίπεδο στο οποίο κυμαίνονται οι τέχνες εκφράζει κατά ένα μεγάλο βαθμό το επίπεδο του πολιτισμού ενός έθνους, όμως αν παραβλέψουμε τα άλλα στοιχεία του, τότε θα έχουμε δει απλά ένα πολύ μικρό τμήμα του.

Με μια πρόχειρη κατηγοριοποίηση θα μπορούσε κανείς να πει ότι ο πολιτισμός χωρίζεται σε ένα τρίπτυχο πραγμάτων τα οποία φυσικά μέσα τους χωράνε πολλά.

Το πρώτο κομμάτι αυτού και ίσως το βασικότερο είναι το σύνταγμα και οι θεσμοί του και το κατά πόσο αυτοί λειτουργούν και δεν είναι μόνο στα λόγια υπαρκτοί.

Αυτό το πρώτο, καθορίζει σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό, την παιδεία, τον βαθμό ελευθερίας που έχουν οι πολίτες στο να εκφράσουν την άποψη τους και στο να δημιουργήσουν πράγματα, στο να έχουν ισότιμη αντιμετώπιση από το κράτος αλλά και από τους άλλους συμπολίτες τους και σε όλο το φάσμα της μεταξύ τους συνεργασίας αλλά και της συνεργασίας τους με το κράτος που έχει να κάνει εκτός των άλλων και με τις παροχές που τους δίνει στην υγεία και την πρόσβαση σε όλους τους τομείς που σχετίζονται με την ανάπτυξη.

Αυτή η βάση, έχει πάντα μια ποιοτική αναλογία με τις υπόλοιπες κατηγορίες οι οποίες θα αναπτυχθούν ποιοτικά ανάλογα με την πρώτη και θεμελιώδη.

Δεύτερο κομμάτι μπορεί να είναι το αντιληπτό από όλους ως πολιτισμικό κομμάτι το οποίο έχει να κάνει με τις τέχνες, την λογοτεχνία και γενικά με όλο το φάσμα αυτών των δραστηριοτήτων οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολλές φορές και σαν δείκτης για όλα τα υπόλοιπα εφόσον πάντα στις τέχνες εκφραζόταν εκτός των άλλων και οι προβληματισμοί των ανθρώπων που βίωναν μια πραγματικότητα.

Το τρίτο κομμάτι το οποίο και αυτό είναι θεμελιώδες για την ανάπτυξη και ισχυροποίηση ενός πολιτισμού, είναι οι επιστήμες, η τεχνολογία, το εμπόριο και η βιομηχανία η οποία ισχυροποιεί οικονομικά ένα κράτος και το δίνει την δυνατότητα εκτός των άλλων να δηλώνει την παρουσία του και να μετέχει με την επιρροή του στο παγκόσμιο γίγνεσθαι.

Για παράδειγμα στην αρχαιολογία, όταν μιλάνε για τον μεγάλο Μινωικό πολιτισμό, ή τον Κλασσικό Ελληνικό, ή τον Αιγυπτιακό, ή τον Κινέζικο εκτός από τα εκπληκτικά τεχνουργήματα που όλοι αναγνωρίζουμε την σπουδαιότητα τους και τα θαυμάζουμε, εννοούν και τα τεχνολογικά επιτεύγματα που έχουν μείνει ως μάρτυρες της σπουδαιότητας αυτών των πολιτισμών.

Εδώ υπάρχει ένα παράδοξο το οποίο όμως αν το σκεφτεί κανείς δεν είναι και τόσο παράδοξο και αφορά την δυσαναλογία με την οποία εκφράζονται πολλές φορές οι πτυχές του πολιτισμού.

Για παράδειγμα μπορεί να έχεις έναν εξαιρετικά παραγωγικό στην βιομηχανία πολιτισμό ο οποίος να έχει ρομποτοποιήσει τους πολίτες του οι οποίοι δουλεύουν σαν σκλάβοι στα εργοστάσια και τις βιομηχανίες του. ενώ δεν αφήνει τις τέχνες να ανθίσουν ούτε φυσικά προάγει τα ιδεώδη της ελευθερίας τα οποία θεωρεί ανώφελα και μάλλον επικίνδυνα.

Την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης είχε συμβεί κάτι ανάλογο, μέχρι που άρχισαν να συζητιόνται τα εργασιακά δικαιώματα.

Επίσης σε ένα πολιτισμικό πλαίσιο όπου η οικονομία αλλά και το επίπεδο συνταγματικών ελευθεριών μπορεί κανείς να βρει διαμάντια στην τέχνη η οποία τρέφεται δημιουργικά από τον πόνο και την οδύνη.

Οπότε ερχόμαστε πάλι στο πρώτο μέρος, το σύνταγμα και τις ελευθερίες που αυτό καθορίζει και το κατά πόσο αυτές γίνονται σεβαστές από την κραταιά εξουσία.

Ένας πολιτισμός δεν μπορεί να μπει ποτέ σε βαθμολογικά καλούπια και να του δώσεις μια συγκεκριμένη τιμή, όμως όπως φαίνεται το πρώτο κομμάτι που περιέγραψα με αυτή την πολύ πρόχειρη και επιδερμική περιγραφή, είναι αυτό που τελικά καθορίζει το κατά πόσο υγιής μπορεί να είναι ένας πολιτισμός, γιατί οι δύο άλλες πτυχές του, μπορεί να ευδοκιμούν ακόμα και σε ένα νοσηρό περιβάλλον.

Κλείνοντας θα ήθελα να σκεφτούμε όλοι, σε αυτή την χώρα τι ακριβώς γίνεται και ποιες από τις πτυχές του πολιτισμού ευδοκιμούν; Τρομάζω στην σκέψη ότι δεν μπορώ να βρω καμία που να έχει κάποια έστω μικρή ανοδική πορεία.

Όλα κάνουν κύκλους και σίγουρα κάποια στιγμή ο τροχός θα γυρίσει, ελπίζω σύντομα.