Η πρώτη φεμινίστρια στην Κρήτη

Η παλιά "Μεσόγειος"

Κώστας Γραμματικάκης
Κώστας Γραμματικάκης

* Το χρονογράφημα αυτό του Αριστοτέλη Κ. Γραμματικάκη αφιερώνεται στην Αριστέα Πλεύρη, αναπλ. Δήμαρχο του Δήμου Ηρακλείου

Χτες το μεσημεράκι, τη στιγμή που έβγαινα από το εδώ κεντρικό κατάστημα της Εθνικής Κτηματικής Τραπέζης της Ελλάδος, που διευθύνει ο κ. Βλάσσης Δασκαλάκης – και που την ξεπληρώνω τώρα και είκοσι περίπου χρόνια και ξεπληρωμό δεν έχει – πήρε το μάτι μου στον απεναντινό τοίχο, το επόμενο σύνθημα, που ήταν γραμμένο με τεράστια κόκκινα γράμματα:

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΔΡΑ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΔΥΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ.

Το σύνθημα αυτό, έφερε την ένδειξη «ΡΗΓΑΣ ΦΕΡΑΙΟΣ». Πράγμα που εσήμαινε ότι η γνωστή οργάνωση με το ένδοξο όνομα των Ελληνικών Επαναστατικών χρόνων «ΡΗΓΑΣ ΦΕΡΑΙΟΣ», προπαγανδίζει με όλα τα μέσα την απελευθέρωση της γυναίκας από τον άνδρα και των δυό μαζί από τον καπιταλισμό.

Δεν έχει και τόσο άδικο, η συμπαθέστατη αυτή οργάνωση, μέλη της οποίας υποθέτω να είναι νεαροί Έλληνες καί από τα δύο φύλα. Με την ουσιώδη διαφορά ότι, έρχεται με πολλή καθυστέρηση να «απελευθερώσει τις Ελληνίδες από τους άνδρες των». Η πρώτη διδάξασα στον τομέα αυτό, ήταν η πρωτοθειά μου – αδελφή του πατέρα μου – η θειά μου η Λουλούδα, με το παρατσούκλι της οποίας έχω γράψει δεκάδες χρονογραφήματα παλαιότερα. Το πραγματικό όνομα της «θειάς μου της Λουλούδας», ήταν Μαρία Γεωργίου Τζερμιά το γένος Γραμματικάκη.

Υπήρξε – πέθανε γύρω στα 1930 – η εξυπνότερη γυναίκα της Ανατολικής Κρήτης. Αλλά και η πλέον φλογερή Ελληνίδα. Δυό γιοί της – ο Χαρίλαος και ο Γιάννης σκοτώθηκαν το 1912. Τους έκαμε «χαλάλι» στη «μητέρα Ελλάδα».

– Χαλάλι σου νάναι, Μανούλα. Άντρες τα ‘ρίζουν τα Σφακιά κι άντρες τα πολεμάνε».

Από την πρωτοθυγατέρα της, την Αριστέα σύζυγο Πλεύρη – που την πάντρεψε σε νεαρά ηλικία – απέκτησε ένα εγγονό, τον πρώην βουλευτή κ. Τηλέμαχο Πλεύρη, που τον είδα προθές και δόξα τω Θεώ είναι υγιέστατος, παρά τις αντίθετες διαδόσεις. Ήταν παράλληλα, η θειά μου η Λουλούδα, μητέρα του αειμνήστου βουλευτού και πρώην υπουργού Νικολάου Τζερμιά, που πέθανε τώρα και αρκετά χρόνια στην Αθήνα κι αυτές τις μέρες πρόκειται να γίνει η μετακομιδή των οστών του στον παλιό τάφο της μητέρας μου.

Αυτή λοιπόν η περιλάλητη θειά μου η Λουλούδα, που με το δίκιο της εθεωρείτο όταν ζούσε η πρώτη φεμινίστρια στην Κρήτη, άν όχι στην Ελλάδα, συνήθιζε να λέει στις γυναίκες του χωριού:

– Μην ακούτε μωρέ ίντα σας λένε οι άνδρες σας. Δεν θέλω να κάνετε του κεφαλιού σας. Αλλά να δείχνετε πως είσθε κι εσείς άνθρωποι, πως έχετε μυαλό, πως έχετε χέρια. Μην αφήνετε τους άντρες σας να σας καπακέρνουν. Ο Θεός μας ήπεψε όλους. Και όλοι θα πεθάνουμε μια μέρα.

Σε όλα αυτά δεν συμφωνούσε καθόλου η χωριανή μου η Δοξανιά.

– Δεν αντιμιλώ εγώ του αντρός μου. Ότι κάμει εκείνος, είναι καλά καμωμένο.

Σιγά σιγά, με την πάροδο του χρόνου και παρά τη γενική αγραμματωσύνη των καιρών εκείνων, ο κύκλος των φεμινιστριών γύρω από τη θειά μου τη Λουλούδα μεγάλωνε. Οι οπαδοί της πλήθαιναν. Σε τέτοιο σημείο, ώστε οι προύχοντες του χωριού να καλέσουν κάποτε τον άνδρα της στο δημαρχείο και να του πούν:

– Κάνε μας τη χάρη, καπετάν Γιώργη, να συμμαζέψεις τη γυναίκα σου και να  μην την αφήνεις να ξελογιάζει τις δικές μας. Δεν μπορούμε μπλιό να τους αντιμιλήσουμε και θα μας βγάλουν δυό πήχες γλώσσα.

Ο θείος μου ωστόσο ο Τζερμιάς, ο άνδρας της Λουλούδας, που ήταν κι εκείνος φιλελεύθερος σαν οπαδός του Ελευθερίου Βενιζέλου, δεν συμφωνούσε μαζί με τους προύχοντες. Και τους αντέτασσε:

– Οι γυναίκες μας μωρέ, είναι ρωμιές. Είναι Σουλιώτισσες. Δεν είναι Χανούμισσες. Είδαμε και πάθαμε να διώξουμε τους Τούρκους από την Κρήτη και δά θα κληρονομήσουμε τα εθίματά των;

Ευχαριστώ θερμότατα τα μέλη του «Ρήγα Φεραίου» άσχετα με το άν διαφωνώ με την ιδεολογία τους. Γιατί μου χάρισαν την ευκαιρία να θυμηθώ ακόμη μία φορά, ύστερα από τόσα χρόνια, τη θειά μου τη Λουλούδα, κάνοντας της ένα ευλαβικό μνημόσυνο.

* Πολύτιμη η βοήθεια του Μηνά Γεωργιάδη