Η Ιταλία σε θολά νερά

Μιχάλης Παπαχατζάκης
Μιχάλης Παπαχατζάκης

Και τώρα τί στην Ιταλία; Μια συνεργασία του «Κινήματος Πέντε Αστεριών» (που ίδρυσε ο Μπέπε Γκρίλλο) με τη «Λίγκα του Βορρά», όπως φημολογούνταν πολύ πριν τις εκλογές, βάσει των συσχετισμών που αποτύπωναν οι δημοσκοπήσεις; Πιθανό. Είναι πιθανό για πολιτικούς λόγους και όχι σαν ένα ζήτημα άθροισης εδρών στη βουλή. Αλλά ας τα πάρουμε από την αρχή.

Στις εκλογές που έγιναν στην Ιταλία στις 4/3/2018 νικητής βγήκε το «Κίνημα Πέντε Αστεριών» με επικεφαλής τον Λουίτζι ντι Μάιο με 32,4 %, και με μεγάλη διαφορά από το δεύτερο Δημοκρατικό Κόμμα του Ματτέο Ρέντσι που πήρε 18,8%. Τρίτη βγήκε η «Λίγκα του Βορρά» του Ματτέο Σαλβίνι  με 17,6 % και τέταρτο το «Φόρτσα Ιτάλια» του γνωστού και μη εξαιρετέου Σίλβιο Μπερλουσκόνι με 14,0 %. Ακολουθούν κόμματα κυρίως δεξιάς, ακροδεξιάς ή κεντροδεξιάς αναφοράς που κυμαίνονται μεταξύ του 1% και του 5%. Το πολιτικό σκηνικό στην Ιταλία δείχνει να έχει ρευστοποιηθεί. Ή σωστότερα, να δείχνει ότι δεν έχει συγκεκριμένο προσανατολισμό, στο εσωτερικό και κυρίως στο εξωτερικό.

Η συνταγή βέβαια για να εξηγηθούν τα αποτελέσματα είναι έτοιμη προ πολλού: ο «λαϊκισμός» θριαμβεύει σχεδόν σε όλη την Ευρώπη. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα στην έννοια «λαϊκισμός»• αποδίδεται συλλήβδην σε τόσο  ετερόκλητες πολιτικές ομάδες, που δεν μπορεί να αποτελεί ιδεολογία, όπως λέει ο Ιταλός φιλόσοφος  Έντσο Τραβέρσο, αλλά στυλ άσκησης πολιτικής. Στο βιβλίο του «Τα νέα πρόσωπα του Φασισμού» (Εκδόσεις του 21ου) αναφέρει:

Είναι μια ρητορική μέθοδος που συνίσταται στον εγκωμιασμό των «φυσικών» αρετών του λαού, στην αντιπαράθεση του λαού προς την ελίτ, της κοινωνίας προς το πολιτικό σύστημα, για να κινητοποιηθούν οι μάζες ενάντια «στο σύστημα». Όμως αυτή τη ρητορική τη βρίσκουμε σε πολλά κινήματα και σε πολλούς πολιτικούς ηγέτες, πολύ διαφορετικούς μεταξύ τους. […] Η τρέχουσα χρήση του όρου για να υποδειχτούν οι πολιτικοί αντίπαλοι αποκαλύπτει μάλλον την περιφρόνηση για το λαό που νιώθουν συνήθως εκείνοι που τον χρησιμοποιούν. Όταν η νεοφιλελεύθερη τάξη πραγμάτων, με τις συνακόλουθές της πολιτικές της λιτότητας και της κοινωνικής ανισότητας, έχουν εξυψωθεί σε κανόνα, οποιαδήποτε αντιπολίτευση χαραχτηρίζεται αυτόματα λαϊκιστική. Ο «λαϊκισμός» είναι μια κατηγορία με την οποία οι πολιτικές ελίτ, ολοένα και πιο απομακρυσμένες απ’ το λαό, προσπαθούν να προστατευτούν.

Δείτε τον ευρωπαϊκό τύπο, από El País έως la Repubblica κι από Le Monde και The Guardian έως Frankfurter Allegemeine Zeitung, όπου η άνοδος του λαϊκισμού αναφέρεται, φύρδην-μίγδην, είτε σε μια κοινωνική πολιτική –την αμφισβήτηση της λιτότητας, την αύξηση του κατώτατου μισθού, την υπεράσπιση των κοινωνικών υπηρεσιών, την αντίθεση στις περικοπές του δημόσιου προϋπολογισμού…– είτε στην ξενοφοβία και το ρατσισμό. Είναι ένα παράδειγμα μεταξύ πολλών για τη σύγχυση που μπορεί να επιφέρει η λέξη λαϊκισμός. Σύμφωνα με αυτή τη λογική, όλοι όσοι επικρίνουν τη νεοφιλελεύθερη πολιτική της ευρωπαϊκής Κομισιόν, του ΔΝΤ και της ΕΚΤ –της πραγματικής ευρωπαϊκής κυβέρνησης– είναι λαϊκιστές!

Στην Ιταλία αναγνωρίζουμε πολλά από τα παραπάνω. Την ξενοφοβία και το ρατσισμό στην (ακροδεξιά) «Λίγκα του Βορρά»-και όχι μόνο-αλλά και την αμφισβήτηση των πολιτικών που έχουν επιβληθεί-ειδικά τα τελευταία χρόνια-από τις κυβερνήσεις της Δεξιάς και του Κέντρου στην Ιταλία, σύμφωνα με τις ντιρεκτίβες της ΕΕ, με την ψήφο στο «Κίνημα Πέντε Αστεριών».  Αναγνωρίζουμε την αποτυχία των κλασικών πολιτικών μορφωμάτων της κεντροδεξιάς «Φόρτσα Ιτάλια» και του κεντρώου Δημοκρατικού Κόμματος να δώσουν έναν προσανατολισμό στην Ιταλία μέσα στις συμμαχίες που διαμορφώνονται στην Ευρώπη, ενώ την ίδια στιγμή προκρίνουν σκληρές πολιτικές λιτότητας. Το ιταλικό εκλογικό σώμα στράφηκε προς αυτό που βαφτίστηκε «ευρωσκεπτικισμός» χωρίς όμως κάτι τέτοιο να μπορεί να εκφραστεί πιο συγκεκριμένα. Περισσότερο με ενστικτώδη αντίδραση μοιάζει. Το κόμμα βέβαια του Μπέπε Γκρίλλο αναμφίβολα έχει κόψει τις πολλές αντιΕΕ κορώνες, όμως η ψήφος σε αυτό έχει και τέτοια χαρακτηριστικά. Και λειτούργησε σαν ανάχωμα στις διαμαρτυρίες των Ιταλών για τις πολιτικές που ακολουθούνται και που ενδεχομένως θα συνολικοποιούσαν την κριτική τους προς τις Βρυξέλλες. Το πολιτικό του πρόγραμμα είναι σκοπίμως θολό. Υποτίθεται ότι θα εκσυγχρονίσει το κράτος από τη γραφειοκρατία που το μαστίζει και θα ευνοήσει την επιχειρηματικότητα, θα ανοίξει θέσεις εργασίας, θα μειώσει τους φορολογικούς συντελεστές κλπ κλπ.

Το πολιτικό σκηνικό στην Ιταλία στρέφεται προς τα δεξιά μετά από αυτό το αποτέλεσμα. Όπως σε όλη την Ευρώπη τα τελευταία χρόνια. Και ήδη διαφαίνεται ότι τα παλιά εργαλεία ξεπεράσματος της κρίσης δεν επαρκούν. Δηλαδή, τα παραδοσιακά κόμματα του βιομηχανικού και τραπεζικού κεφαλαίου, τα κεντροδεξιά και τα κεντροαριστερά. Στη Γερμανία, να σκεφτεί κανείς, τη μόνη ουσιαστικά χώρα που βγήκε τελικά ωφελημένη από την κρίση, παρουσιάζονται χίλια εμπόδια για  να φτιαχτεί κυβέρνηση. Και εκεί η άνοδος των ακροδεξιών είναι εντυπωσιακή. Όπως και στη Γαλλία, στην οποία εκτός από το αποτέλεσμα της Λεπέν είχαμε και την κάθοδο και επικράτηση  του Μανουέλ Μακρόν  έξω από τους κλασικούς κομματικούς μηχανισμούς. Χρησιμοποιούνται λοιπόν νέα εργαλεία, όπως φαινομενικά απολίτικα και τεχνοκρατικά μορφώματα, σαν αυτό που επικράτησε στις εκλογές της Κυριακής, ώστε να κερδηθεί χρόνος και να μην ανατιναχτεί όλο το εποικοδόμημα. Γιατί πως πρόκειται για μιας χρήσης εργαλεία είναι φανερό: δεν έχουν ξεκάθαρο στίγμα. Και έτσι όλες οι συνεργασίες επιτρέπονται, κάθε είδους, μέχρι να βρεθεί μια κάποια λύση στο πολιτικό πρόβλημα του κάθε κράτους, η οποία δεν είναι καθόλου ορατή σήμερα. Και στο μεταξύ, ακολουθείται απρόσκοπτα η ίδια πολιτική ατζέντα στην ουσία της.

Στην Ελλάδα, που δεν ανήκει στον στενό πυρήνα βιομηχανικών κρατών που ανήκει η Ιταλία, δεν έχει εμφανιστεί ακόμα ένα τέτοιο κόμμα. Παρά το ότι η χρεωκοπία είναι επίσης γενική στα παραδοσιακά κόμματα. Για την ώρα παρακολουθούμε την προσπάθεια ριζώματος του ΣΥΡΙΖΑ στην πολιτική σκηνή ως κόμμα εξουσίας και την προσπάθεια ανασυγκρότησης από την αντίπαλη του πλευρά.

Comments

  1. Oraia ta lete re    

    Το αξιοπερίεργο είναι οτι ΔΕΝ είναι δύσκολο να είσαι καλός πολιτικός, αλλά παραταύτα κανένας σοβαρός άνθρωπος δεν φαίνεται να θέλει να κάνει αυτή τη δουλειά. Αυτό θα έπρεπε να μας ανησυχήσει πραγματικά.

    https://www.youtube.com/watch?v=LdhQzXHYLZ4

    όταν μεταξύ σοβαρού και αστείου ο John Oliver θα ήταν καλύτερη επιλογή από όλους όσους κατέβηκαν σε εθνικές εκλογές τόσο μεγάλου κράτους, το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο από οτι φανταζόμαστε με πρώτη ματιά.

  2. Altan    

    Αν δεν κάνω λάθος και ο Bepe Grillo ήταν κάτι σαν John Oliver της Ιταλίας. Ένας κωμικός που έκανε εκπομπή στην τηλεόραση και καυτηρίαζε την πολιτική σκηνή της Ιταλίας. Απ’ ό,τι φαίνεται, οι καλοί κωμικοί δεν είναι απαραίτητα και καλοί πολιτικοί. Όπως και οι δημοσιογράφοι…

    1. Oraia ta lete re    

      > Αν δεν κάνω λάθος και ο Bepe Grillo ήταν κάτι σαν John Oliver της Ιταλίας.

      Κωμικός με κωμικός διαφέρει. Ο Grillo ήταν πιο κοντά στον Λαζόπουλο της Ιταλίας, παρά στον John Oliver. :p

      Παραταύτα, για αυτό το είπα «μεταξύ σοβαρού και αστείου». Η ουσία είναι αλλού. Όπως και εκεί, έτσι και εδώ, αρκετοί λένε «μα που είναι ένας ηγέτης; Που είναι ένας τίμιος άνθρωπος να μας οδηγήσει έξω από την δύσκολη κατάσταση; Που είναι ένας άνθρωπος που θα νοιαστεί όντως για τα προβλήματα του τόπου και του λαού;»

      Κάνω λάθος; Αυτό δεν αναρωτιούνται πολλοί στις συζητήσεις τους είτε είναι σε ταβέρνες και καφετέρειες, είτε είναι σε σπίτια ή καταστήματα. Όταν η συζήτηση πάει προς τα εκεί, πάντα θα βρεθεί κάποιος να εκφράσει αυτό το παράπονο.

      Σωστά;

      Κανείς όμως δεν ολοκληρώνει την απάντηση. ΟΛΟΙ ξέρουμε που είναι, αλλά ακόμη αρκετοί τους προσμένουνε να μας σώσουνε. ΟΛΟΙ ξέρουμε οτι δεν θα έρθουν, αλλά ακόμη αρκετοί περιμένουν το «θαύμα».

      Ποιά είναι η απάντηση που δεν ολοκληρώνει κανείς; Οτι σαν λαός είμαστε σαν και αυτούς που λένε «θέλω να έχω γυμνασμένο σώμα» αλλά βαριούνται να μπούνε στον κόπο και στην διαδικασία για να το αποκτήσουν. Έτσι λοιπόν όλοι λένε οτι θέλουν «σοβαρούς ανθρώπους» που να νοιάζονται για την πατρίδα και να μην είναι λαμόγια, αλλά δεν θέλουνε να πληρώσουν το τίμημα του να είναι τέτοιοι άνθρωποι στην εξουσία. Και το τίμημα δεν είναι λίγο. Να μην έχεις ρουσφέτια, να έχεις ισονομία, να έχεις αξιοκρατία, να κλείσουν τα παράθυρα στους νόμους, να υπάρχουν έλεγχοι, να επιδοτηθεί η παραγωγικότητα και όχι απλά η «ύπαρξη» μιας επιχείρησης και γενικότερα να εξαφανιστούν ένα κάρο άλλες καταστάσεις οι οποίες είναι προς το ατομικό συμφέρον αρκετών, αλλά εναντία στο συμφέρον του κράτους.

      Πρώτοι λοιπόν που ΔΕΝ είναι πατριώτες είναι αυτοί που περιμένουν οι προσδοκούν «πατριώτες» «σωτήρες»/»ηγέτες». Βαθιά μέσα τους το ξέρουν και έτσι λοιπόν όπως ο «από Δευτέρα δίαιτα» τύπος σαβουροτρώει την Κυριακή, έτσι και οι «Αχ, που είναι οι ηγέτες» τύποι προσμένουν στην πραγματικότητα να βρεθεί καμιά ακρούλα για αυτούς προσωπικά και το κράτος ας πάει να κουρεύεται.

      Αυτά για να μην κοροϊδευόμαστε και μεταξύ μας. 🙂

      Υ.γ.
      Στις τελευταίες δημοτικές εκλογές που είχε αλλάξει ο νόμος και έπρεπε να κατεβάσει κάθε συνδυασμός από τρία τελάρα υποψήφιους, ήρθανε τέσσερις διαφορετικοί συνδυασμοί και μου είπανε να κατέβω μαζί τους. «Δεν ασχολείσαι με κόμματα, δεν τσακώνεσαι με κανέναν, σοβαρός άνθρωπος είσαι, πρακτικές ιδέες έχεις, γιατί να μην κατέβεις;» μου είπε ο πιο σοβαρός από αυτούς.
      Του απάντησα «μα ακριβώς για αυτούς τους λόγους δεν θα με ψηφίσει κανένας.»
      Με κοίταζε σαν να ήμουν ΟΥΦΟ.
      Τελικά έβαλε αρκετούς σοβαρούς στον συνδυασμό του και όλοι πήραν μονοψήφιο/διψήφιο αριθμό ψήφων. Αντιθέτως ότι παλαιοκομματικά στελέχη είχε βάλει στον συνδυασμό, αυτοί πήρανε όλοι τριψήφια νούμερα (ανεξαρτήτως προσωπικής αξίας ή χρησιμότητας τόσα χρόνια για τον τόπο). Τον βρήκα μετά στο δρόμο και του λέω «άλλη φορά να μάθεις πρώτα που κατεβαίνεις και μετά να ασχολείσαι με την πολιτική». Κούνησε το κεφάλι του με συγκαταβατική απογοήτευση και δεν είπε κουβέντα.

      Σιγά μην ξανα-ασχοληθεί με τα κοινά. Το μήνυμα των εκλογών το πήρε. :p

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.