Η αξία του πολιτισμού μας

Νίκος Α. Παπαδάκης
Νίκος Α. Παπαδάκης

Θα μπορούσα να έχω βάλει μια διαφορετική φράση ως τίτλο στο σημερινό άρθρο, όμως το αφήνω συνειδητά με διπλό νόημα. Δεν τίθεται ζήτημα για την αξία του πολιτισμού μας, του μινωικού εν προκειμένω, αφού βρισκόμαστε στο Ηράκλειο, με την κοιτίδα του πολιτισμού αυτού, την Κνωσό, λίγα χιλιόμετρα μακριά από την αρχαία, αλλά και σύγχρονη πόλη. Τίθεται όμως ζήτημα για το κόστος, την υλική αξία του αντιτίμου, ώστε να απολαύσει κάποιος αυτά τα υπέροχα αρχαία, αυτά που σεβόμαστε γιατί βρίσκονται σε χώρο χαρακτηριζόμενο ως “Αρχαιολογικό”. Και οι ταμπέλες μετράνε σε αυτήν την πόλη. Δεν είναι “αδέσποτα μνημεία” που μπορούμε να τα κάνουμε o,τι θέλουμε. Όμως, ας επιστρέψω στο σημείο που θέλω να τονίσω, στο πόσο ακριβά είναι τα εισιτήρια των αρχαιολογικών μας χώρων και των μουσείων, όπου στεγάζονται τα αντικείμενα που βρέθηκαν στις ανασκαφές.

Επισκεπτόμενος την Κνωσό πέρυσι, το εισιτήριο ήταν στα 16 ευρώ, αν δεν κάνω λάθος. Φέτος δεν γνωρίζω αν άλλαξε, δεν θα είχα πάντως την πρόθεση να ξαναπάω, αν δεν είχα κάρτα ελευθέρας. 10 ευρώ το εισιτήριο στο Αρχαιολογικό Μουσείο. Πάλι η κάρτα ελευθέρας με έσωσε. Θα έλεγα όμως το εξής: ας μην βγαίνει κάρτα ελευθέρας εισόδου μόνο στους απόφοιτους Ιστορίας-Αρχαιολογίας, Παιδαγωγικών Τμημάτων κλπ. Ας επεκταθεί το μέτρο και σε ευαίσθητες οικονομικά κατηγορίες συμπολιτών μας ή ας θεσπιστεί ένα φθηνότερο εισιτήριο για όλους τους Έλληνες, όχι επειδή είναι “δικά μας” τα αρχαία, αλλά λόγω της παρατεταμένης κρίσης που βιώνουμε. Πώς να πάει μια τετραμελής οικογένεια στην Κνωσό όταν θα πληρώσει 64 ευρώ; Νομίζω θα προτιμήσει να πάει το Σαββατοκύριακο αυτό σε μία ταβερνούλα. Δεν τους αδικώ. Σίγουρα ο Νεοέλληνας δεν είναι και τόσο τακτικός θαμώνας των Μουσείων, κάθε άλλο, όμως στην περίπτωση αυτή δεν γνωρίζω αν η απόφασή του να μην επισκεφτεί Μουσεία με τόσο ακριβά τα εισιτήρια είναι και τόσο λάθος.

Για τους τουρίστες, υπάρχει η λογική του “αυτοί έχουν χρήματα, ας τους τα πάρουμε”. Δεν ξέρω αν είναι ηθικά δικαιολογήσιμη μια τέτοια νοοτροπία, αυτή που βλέπει τους ξένους απλά ως ζεστό χρήμα. Τον τουρίστα πρέπει να τον σεβόμαστε ως μία τουριστική βιομηχανία, και βαριά μάλιστα όπως βαυκαλιζόμαστε, της περιοχής, διαφορετικά γιατί να μην πάει στην Τουρκία με φθηνότερες τιμές και εξίσου πολλά αρχαία να δει; Ή στην Κροατία; Δεν απέχει πολύ για ένα διψασμένο για εκδρομές τουρίστα. Τουλάχιστον ας μην έχουμε κλειστά τα Μουσεία και τους Αρχαιολογικούς Τόπους λόγω απεργιών όταν καταφθάνουν. Θα μου πείτε “είναι μέτρο άσκησης πίεσης”. Ναι, αλλά δεν γίνεται για την δική μας εσωτερική κατανάλωση να μην επιτρέπουμε σε ανθρώπους που ήρθαν από τα πέρατα της γης να θαυμάσουν το μόνο ίσως θέμα που έχουμε να περιβάλλουμε δικαιολογημένα με υπερηφάνεια, τα αρχαία. Δεν ήρθαν για να δουν εμάς ή την σύγχρονη κρητική ζωή οι περισσότεροι, ειδικά όσοι δεν διαβιώνουν σε Μάλια, Χερσόνησο και άλλους τόπους νεανικής εκτόνωσης. Υπάρχει και ο σοβαρός τουρισμός, ο χειμερινός.

Ένα δεύτερο ζήτημα που τίθεται σχετικά με την πολιτιστική μας κληρονομιά είναι η κατάσταση των αρχαιολογικών μας χώρων. Να με συγχωρέσουν οι φίλοι Αρχαιολόγοι και αρχαιολάτρες, αλλά, επισκεπτόμενος την Κνωσό, δεν μπόρεσα να δικαιολογήσω την απόφασή μου, να νιώσω το παλιό δέος που αισθάνθηκα ως παιδί. Μου φάνηκε πολύ λίγο το θέαμα, δεν υπήρχε μια καθοδήγηση με πινακίδες και πλάνα σοβαρή, σχεδόν απογοητεύτηκα. Η μινωική Κρήτη ως ένα πεδίο του επιστητού, αλλά και ως σημείο περισσότερο προσωπικής ενασχόλησης, είναι στα άμεσα ενδιαφέροντα μου και ιδίως ο βασιλιάς Ιδομενέας, ο τόσο προβεβλημένος στην Ιλιάδα και σε κείμενα ευρωπαϊκά ως την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό. Δεν ένιωσα την παρουσία του εκεί, μόνο τον αιμοβόρο Μίνωα του Καζαντζάκη και τον Μινώταυρό του.

Η μόνη καλή εντύπωση ήταν τα θεόρατα δέντρα κοντά στην περίφραξη που έδιναν ίσκιο, δροσιά και μια αίσθηση ανακούφισης. Έκατσα εκεί, ζαλισμένος από το ανούσια δαιδαλώδες σκηνικό, και ένιωσα ξανά μία ευχάριστη εντύπωση. Το ίδιο αμήχανα είχα νιώσει και στη Φαιστό, την Αγία Τριάδα και στη Γόρτυνα στη Μεσαρά. Ίσως, βέβαια, σε αυτό να συντελεί και το γεγονός πως δεν πήγα σε κάποιο γκρουπ με ξεναγό, μήπως και νιώσω την έκσταση και το δέος από τις αφηγήσεις τους.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο, επίσης, η αίσθηση ήταν εξίσου πενιχρή. Δεν νιώθω ότι έχει αλλάξει πολύ η εξίσου παιδική ανάμνησή μου με το στοίβαγμα όλων αυτών των εκθεμάτων σε ένα χώρο που ασφυκτιά. Οι πληροφορίες είναι, ωστόσο αρκετές, μινιμαλιστικές, όπως πρέπει. Μόνη σχεδόν ανακούφιση εδώ η αίθουσα με τα αγάλματα, μία εξαιρετική εικόνα της ελληνιστικής και ρωμαϊκής Κρήτης, που οι περισσότεροι αγνοούμε μάλλον. Ο χώρος του καφέ, συνάμα, είναι μια όμορφη γωνία. Δεν ξέρω, βέβαια, τώρα με τα κάγκελα στην Μποφώρ πώς θα φαίνεται η εικόνα απέναντι, κοιτώντας προς την Ικάρου και την Ανάληψη.

Ένα θετικό σημείο πολιτισμού, το οποίο βρήκα βελτιωμένο, είναι το Θαλάσσιο Φρούριο, ο Κούλες (Rocca a Mare). Έχει γίνει μια αισθητή βελτίωση στην εσωτερική διαδρομή, με πολύ καλές αναπαραστάσεις των τμημάτων του και πληροφορίες όμορφα δοσμένες με σχεδιαγράμματα και πίνακες. 2 ευρώ, αν δεν κάνω λάθος, ήταν το εισιτήριο. Αυτό δεν είναι τίποτα, αφού και ο καφές στην πόλη είναι στα 3.5 ευρώ, αν θέλει κάποιος να βγει στις επάλξεις του και να θαυμάσει τη θέα στο λιμάνι και προς την πόλη ή στο Κρητικό Πέλαγος.

Η αλήθεια είναι ότι στις δύο-τρεις αυτές περιπλανήσεις μου, με συνόδευαν πολλές ξένες γλώσσες, ενώ ελληνικά δεν άκουσα σχεδόν καθόλου. Δεν είναι θέμα μονάχα της νοοτροπίας μας, η οποία χωλαίνει ίσως στην διάθεσή μας να επισκεφτούμε μνημεία, μουσεία, Αρχαιολογικούς Χώρους. Σε αυτήν την κατεύθυνση υπάρχει βελτίωση, ειδικά μέσα από την εκπαίδευση σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία. Τα παιδιά αρχίζουν να αποκτούν συναίσθηση του πόσο σημαντικό είναι ο πολιτισμός να αποκτήσει μία θέση στη ζωή μας. Δεν αρκεί να περηφανευόμαστε για τους προγόνους μας, μη τηρώντας αυτά που έλεγαν ωστόσο, και να πηγαίνουμε με μεγαλύτερη συχνότητα στο γήπεδο, παρά στην συνάντηση με αυτούς.

Η πρότασή μου είναι να μην υπάρχει η δικαιολογία-αιτιολογία, πείτε το όπως θέλετε, ότι “μα πού να πάω, είναι τόσο ακριβά!”. Ας μην έχουμε έναν πολιτισμό για τους ολίγους, τις ελίτ των πλουσίων, ντόπιων και ξένων, αλλά ας γίνει προσβάσιμος στον λαό μας. Η γνώση, ο πολιτισμός απομακρύνει τις πιθανότητες εκφασισμού μιας κοινωνίας που έχει ήδη την τάση. Ας προστατευτούμε με ασπίδα ξανά τους “προγόνους μας”, αλλά ουσιαστικά και όχι με στείρους βερμπαλισμούς. Η αξία του αρχαίου πολιτισμού μας θα ανεβάσει και την σημερινή μας κατάσταση, την ολισθαίνουσα αξία μας ως Νεοέλληνες.

Comments

  1. Oraia ta lete re    

    Όλα αυτά καλά, αλλά το κύριο πρόβλημα είναι οτι ο μέσος πολιτής της χώρας μας ΔΕΝ ΝΟΙΑΖΕΤΑΙ για όλα αυτά τα θέματα. Ένα τεράστιο ποσοστό της χώρας έχει περάσει έστω και για λίγο απο την Αθήνα. Πόσοι είπανε «ε, ας πάω να δω την Ακρόπολη.»; Και να μην μιλήσει κανείς για το κόστος, γιατί υπάρχει και μια άλλη ερώτηση που η συγκριτική απάντηση μας εξευτελίζει : «Πόσοι έχουν πάει έστω και μια φορά στην Ακρόπολη και πόσοι έχουν πάει έστω και μια φορά στα μπουζούκια»;

    Το κόστος μας μάρανε τάχα μου.

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.