Ελευθερία χωρίς άναρχους ανθρώπους δεν υφίσταται

Γιάννης Ζωγραφάκης
Γιάννης Ζωγραφάκης

Ακούω πολλά για δικαιώματα, για δημοκρατία, για κανόνες, κανονισμούς που προφυλάσσουν αυτά τα δικαιώματα, όμως πουθενά δεν έχει γίνει συζήτηση ούτε έχει ακουστεί κάτι για την Ελευθερία, αυτό το πανανθρώπινο ιδεώδες που πολλοί μίσησαν, κυρίως οι κρατούντες τα πράγματα, και κανείς δεν θέλησε ποτέ να το φέρει στην κοινωνία ως αγαθό, εκτός ίσως από κάποιους ρομαντικούς επαναστάτες, όπως αυτοί της επανάστασης του 21, η οποία εξάλλου είναι η μόνη που έγινε για αυτόν τον λόγο και οι οποίοι, όταν πλέον δεν χρειάζονταν άλλο, πέρασαν τα πάνδεινα από τους ανελεύθερους κρατούντες.

Με την απλούστερη προσέγγιση που μπορεί να γίνει σε αυτή την ιδέα, ο ελεύθερος άνθρωπος είναι αυτό που όλοι λέμε αλλά κανείς δεν το σημασιολογεί, είναι ο κύριος του εαυτού του, αυτός που δεν είναι δούλος κανενός, ούτε ιδιοκτησία κάποιου άλλου.

Φυσικά στην σύγχρονη κοινωνία πολλοί θα πουν πως δεν υπάρχουν δούλοι όμως το να προσφέρεις σε δουλεία τον εαυτό σου γίνεται και σήμερα, και δούλοι δεν είναι μόνο οι αγορασμένοι από κάποιο αφεντικό άνθρωποι αλλά και οι εξαγορασμένοι από κάποια πολιτική ή άλλη κατάσταση, οπότε μπορεί να πει κανείς ότι δούλοι βρίσκονται αυτή την στιγμή ακροβολισμένοι σε όλα τα πόστα της κοινωνίας.

Για να ανέβεις θέση στην δουλειά πρέπει να φιλήσεις κατουρημένες ποδιές, έκφραση πολύ παλιά, για να ανέβεις στην πολιτική πρέπει να πατήσεις επί πτωμάτων, να ακούς, να μην μιλάς, και να μάθεις να επιβιώνεις σε κάθε κλίμα, όσο άρρωστο και αν είναι.

Με άλλα λόγια, στην σύγχρονη κοινωνία, για να «προκόψεις» θα πρέπει να βγάλεις όλα τα δουλικά σου ένστικτα, γιατί αλλιώς ο πιο πάνω δούλος από εσένα, αν δει ότι δεν είσαι σαν και αυτόν, απλά θα σε διαγράψει από την λίστα των φίλων και συνεργατών του.

Οπότε λοιπόν, εφόσον ατομικά είμαστε ανελεύθεροι, δεν μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι ούτε κοινωνικά. Ναι υπάρχουν νόμοι που προστατεύουν την συμμετοχή στα κοινά, χωρίς εξαναγκασμούς, με βασικό μοτίβο τις ίσες ευκαιρίες, την ελευθερία έκφρασης, την ανεξιθρησκεία και όλα τα συναφή, όμως επιστρέφω στο πρώτο και ουσιαστικότερο, την ατομική ανελευθερία.

Όλα λοιπόν τα κοινωνικά δικαιώματα δεν μπορούν να εφαρμοστούν σωστά στην πράξη, εάν ατομικά ο άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος, γιατί εξαναγκάζεται από τον εαυτό του να ακολουθήσει συγκεκριμένα μοτίβα, να εκφραστεί ανάλογα με το κοινώς αποδεκτό, και να θρησκεύεται ή να μη θρησκεύεται, ανάλογα με το κοινωνικό πλαίσιο, στο οποίο έχει αποφασίσει ότι ανήκει.

Αυτό λοιπόν το κοινωνικό πλαίσιο, έχει και αυτό διαμορφωθεί από ανθρώπους ανελεύθερους, οι οποίοι κοιτάνε να σε διαμορφώσουν όπως αυτοί νομίζουν ότι πρέπει, με αποτέλεσμα ιδεώδες της ελευθερίας να παραμένει στον ιδεατό κόσμο, και πάντα να ψάχνουμε των Πλάτωνα να μας θυμίζει τον κόσμο των ιδεών, μπας και βρούμε κάποια άκρη.

Οπότε αν τα δύο προηγούμενα, δηλαδή η ατομική και η κοινωνική ελευθερία δεν υφίστανται ούτε μερικώς μέσα στην κοινωνία, τότε και η πολιτική ελευθερία είναι ένα θεωρητικό φρούτο το οποίο έχει πολύ καλά πουληθεί στον κόσμο, όμως στην ουσία δεν έχει καμία ουσιαστική εφαρμογή.

Ναι ο άνθρωπος που έγινε κοινωνικό ον και πολίτης μπορεί να συμμετέχει στα κοινά να ελέγχει τους εφαρμοστές της πολιτικής, να έχει λόγο μέσα στην πολιτεία όμως αν ατομικά δεν μπορεί να είναι ελεύθερος πάλι η αποφάσεις που θα ληφθούν θα έχουν το αυτό επίπεδο ανελευθερίας με τον πολίτη που θα κάνει την επιλογή.

Το ζητούμενο λοιπόν για να υπάρξει ελευθερία είναι ένα, ένας πολίτης ο οποίος, ως κοινωνικό ον και ως ατομική μονάδα, να έχει πνευματική ελευθερία, και η σκέψη του να μην εξαρτάται από τις προλήψεις, τις προκαταλήψεις και την βαρύτητα των λόγων των αυθεντιών, με άλλα λόγια να μπορεί να διαμορφώσει την δική του σκέψη, και να έχει την δυνατότητα της κριτικής που σημαίνει γνώσεις, αν όχι γνώση, η οποία είναι κάτι απόλυτο και μη ανθρώπινο, και να μην στέκεται στην προπαγάνδα, την παραπληροφόρηση και τα επιβαλλόμενα πρότυπα.

Ψυχολογικά να μην περιορίζεται από φόβους, φοβίες και άλλα συναφή, τα οποία σε κάποια φάση θα κάμψουν τις ηθικές αντιστάσεις του και να έχει όσο το δυνατόν καλύτερη ισορροπία μεταξύ των ενστικτωδών παρορμήσεων του αλλά και έλεγχο αυτών χάριν των ανώτερων ιδεών που ήδη πρέπει να τις έχει ανιχνεύσει, αξιολογήσει για να της φέρει ως λειτουργικά στοιχεία της υπόστασης του.

Το άτομο ή ο άνθρωπος που περιγράφω μπορεί να αυτοπροσδιορίζεται μέσα στην κοινωνία, να ξέρει που τελειώνουν τα δικά του όρια και που αρχίζουν τα όρια του συνανθρώπου του, να οργανώνεται εκούσια με άλλους ανθρώπους ώστε να δημιουργεί το πλαίσιο μια υγιούς αυτοοργάνωσης, να είναι αλληλέγγυος με τους συνανθρώπους του και ικανός να αυτοδιαχειριστεί τον εαυτό του αρχικά και έπειτα μαζί με άλλους ανθρώπους ανάλογης ωριμότητας και τα κοινά.

Ο άνθρωπος λοιπόν που περιγράφω πιο πάνω, είναι ο αναρχικός άνθρωπος, ο οποίος δεν έχει καμία σχέση με τα κτηνώδη υποκείμενα που το μόνο που ξέρουν είναι να σπάνε βιτρίνες και μαγαζιά, ο οποίος δυστυχώς με τα μέχρι τώρα δεδομένα είναι μια ουτοπία.

Δυστυχώς στο ότι αυτό είναι μια ουτοπική κατάσταση συμβάλλουν τα μέγιστα και οι κανόνες της εφαρμοσμένης Δημοκρατίας, και ειδικά η αριστερόμορφη ιδεολογία που έχει ρίξει τεράστιο βάρος στην κοινωνική ελευθερία, απαλείφοντας μέσα από το ιδεολογικό της πλαίσιο τον άνθρωπο ως μονάδα και την προσωπική του βελτίωση.

Ναι λοιπόν, μια ελεύθερη κοινωνία είναι μια ουτοπική κοινωνία γιατί οι άνθρωποι που θα πρέπει να την στελεχώνουν θα πρέπει να είναι κύριοι του εαυτού τους και αναρχικοί στο όσο τόσο τους.

Δεν ξέρω αν κάποια στιγμή ο άνθρωπος ως είδος μπορέσει να φτάσει σε αυτό το επίπεδο, όμως για την ώρα όλα τα παραπάνω ανήκουν στην σφαίρα της θεωρίας και ίσως της φαντασίας. Τουλάχιστον ας τα έχουμε στον νου μας, γιατί και σαν ιδέα καλό είναι να τείνεις να την πλησιάσεις, και ίσως κάποιοι ελάχιστοι από εμάς κάποια από αυτά μπορούν να τα λειτουργήσουν.

Πάντως ελευθερία χωρίς άναρχους ανθρώπους, δεν υφίσταται.

Comments

  1. Oraia ta lete re    

    > Δυστυχώς στο ότι αυτό είναι μια ουτοπική κατάσταση συμβάλλουν τα μέγιστα και οι κανόνες της εφαρμοσμένης Δημοκρατίας, και ειδικά η αριστερόμορφη ιδεολογία

    Όχι, ουτοπία το καθιστά κάτι τέτοιο η απλή λογική. Δεν μπορεί ταυτόχρονα ένας άνθρωπος » να μην περιορίζεται από φόβους, φοβίες και άλλα συναφή» ΚΑΙ » να αυτοπροσδιορίζεται μέσα στην κοινωνία».

    Αυτά είναι αμοιβαίως αποκλειόμενα, εξ ορισμού. Να σας δώσω ένα παράδειγμα, ας πούμε οτι θέλεις να «αυτοπροσδιορισείς» ως «αρωγός των φτωχών» και να ενταχθείς σε κάποιο κοινωνικό κίνημα το οποίο να τα βάλει, μιας και είναι της μόδας τώρα, με τις φαρμακευτικές εταιρίες για να τις πιέσει να ρίξουν τις τιμές για όσους δεν έχουν ασφάλεια ή τελος πάντων οτιδήποτε άλλο μπορείς να φανταστείς που να απαιτεί κάποια κοινωνική τριβή.

    Μπορείς να φανταστείς τώρα ένα σενάριο τέτοιου αυτοπροσδιορισμού που «να μην περιορίζεται από φόβους, φοβίες και άλλα συναφή»;
    Άλλος έχει οικογένεια και παιδιά και φοβάται για αυτά.
    Άλλος έχει μια δουλειά και φοβάται μην την χάσει.
    Άλλος έχει έναν τρόπο ζωής και φοβάται μην τον χάσει.
    Άλλος έχει μια μικρή περιουσία και φοβάται μην την χάσει.
    κτλ κτλ κτλ…
    Ακόμη και στην πιο ιδανική περίπτωση στην κοινωνία είσαι για να μπορέσεις να αξιοποιήσεις το κοινωνικό πλαίσιο και να πάνε όλοι μαζί οι άνθρωποι μπροστά. Αυτό εξ ορισμού σου δημιουργεί προσωπικούς δεσμούς και ευθύνες για τις οποίες, επίσης εξ ορισμού, ανησυχείς και, μοιραία, φοβάσαι.

    Άρα λοιπόν άνθρωποι που μπορούν να αυτοπροσδιοριστούν χωρίς κανέναν φόβο είναι ελάχιστοι και είναι αυτοί που είναι ήδη με το μισό πόδι έξω απο την κοινωνία και μπορεί να μην τους νοιάζει καν το τι θα απογίνει μια κοινωνία στην οποία δεν θέλουν να συμμετάσχουν ιδιαίτερα.

  2. Φώτης Κοκοτός    

    Μια πολύ σημαντική διάσταση που πρέπει να συμπεριληφθεί είναι το γεγονός πως στην κοινωνία, ακόμη και την ιδανική κοινωνία, θα υπάρχουν αντιρρήσεις και συγκρούσεις μεταξύ διαφορετικών απόψεων των ελεύθερων ατόμων. Για τη διαχείριση αυτών των συγκρούσεων (ή «συγκρούσεων», αν προτιμάτε, καθώς η λέξη παραπέμπει σε βία) έχουμε συνάψει το λεγόμενο «κοινωνικό συμβόλαιο» με το οποίο έχουμε παραχωρήσει ένα μέρος της ελευθερίας μας στο κράτος, την ελάχιστη που απαιτείται για να προστατευθούμε από όσους επιβουλεύονται την ελευθερία μας ή άλλα έννομα αγαθά.

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.